Methodekaart — Observatie
Gebruik deze methode wanneer
Je wilt weten wat mensen of systemen werkelijk doen in een situatie, in plaats van alleen wat iemand achteraf zegt te doen.
Wat ga je observeren?
Maak gedrag of gebeurtenissen concreet.
Te vaag:
Kijken of het druk is.
Concreet:
Iedere vijf minuten tellen hoeveel leerlingen zich in ieder deel van het plein bevinden.
Stappen
- Bepaal welk gedrag of welke gebeurtenis relevant is.
- Kies locatie, momenten en duur.
- Maak observatiecategorieën.
- Bepaal hoe vaak je registreert.
- Maak een observatieformulier.
- Spreek af hoe observatoren hetzelfde gedrag herkennen.
- Voer een korte proefobservatie uit.
- Pas categorieën aan.
- Observeer zonder onnodig in te grijpen.
- Noteer bijzondere omstandigheden.
Observatieformulier
| Tijd/moment | Categorie of gedrag | Aantal/duur | Bijzonderheden |
|---|---|---|---|
Voorkom interpretaties
| Waarneming | Interpretatie |
|---|---|
| “De leerling liep na twintig seconden weg.” | “De leerling vond het saai.” |
| “Vier gebruikers vroegen waar de knop zat.” | “Het ontwerp is onduidelijk.” |
Noteer eerst de waarneming. Een mogelijke verklaring bespreek je later bij de analyse.
Privacy en ethiek
- observeer alleen waar dit toegestaan is;
- vertel betrokkenen wat het doel is wanneer dat nodig is;
- maak geen geheime beeld- of geluidsopnamen;
- noteer geen namen wanneer categorieën voldoende zijn;
- observeer geen gevoelige of privé-situaties;
- laat de docent de opzet vooraf controleren.
Kwaliteitscheck
- Categorieën zijn duidelijk en niet dubbelzinnig.
- Momenten en locaties passen bij de vraag.
- De observatieduur is voldoende.
- Bij meerdere observatoren is de werkwijze afgestemd.
- Bijzondere omstandigheden worden genoteerd.
- Waarneming en interpretatie blijven gescheiden.
Veelgemaakte fouten
- alleen observeren op één ongewoon moment;
- categorieën tijdens de uitvoering steeds veranderen;
- opvallend gedrag wel en gewoon gedrag niet noteren;
- deelnemers zo zichtbaar volgen dat hun gedrag verandert;
- conclusies trekken over motivatie zonder dit te hebben onderzocht.