← Projecten

Architectuur en ontwerp Opdrachtgever: Schotte Hoogerbrugge ⏱ 9 weken

Project 1: Drijvende woning

1. Introductie van het vakgebied

In dit project stappen jullie in de rol van architect. Een architect ontwerpt gebouwen en andere structuren. Daarbij denkt een architect niet alleen na over hoe een gebouw eruitziet, maar ook over hoe het gebruikt wordt, hoe het gebouwd kan worden en hoe het past in de omgeving.

2. Opdrachtgever

Opdrachtgevers bij het project zijn Suzanne Schotte en Nina Hoogerbrugge van bouwbedrijf Schotte Hoogerbrugge. Schotte Hoogerbrugge is een bouwbedrijf uit de regio Oostland dat gespecialiseerd is in nieuwbouw, verbouw, renovatie en onderhoud van woningen en bedrijfspanden.

3. Situatie

Nederland heeft steeds vaker te maken met water. Door klimaatverandering komen hevige regenbuien vaker voor en stijgt de zeespiegel langzaam. Tegelijkertijd is er in veel gebieden een tekort aan ruimte voor nieuwe woningen. Daarom wordt er steeds vaker nagedacht over nieuwe vormen van wonen, zoals wonen op of aan het water.

Een drijvende woning ligt op het water en kan meebewegen met de waterstand. In plaats van op een vaste fundering in de grond wordt de woning gebouwd op een drijvende constructie, bijvoorbeeld een betonnen bak, ponton of ander drijflichaam. De woning moet stevig, stabiel en veilig zijn, maar ook prettig om in te wonen.

Jullie ontwerpen een drijvende woning voor een gezin met twee kinderen. De woning moet geschikt zijn voor dagelijks gebruik: slapen, koken, ontspannen, huiswerk maken, spelen en buiten zitten. Daarnaast moet het ontwerp rekening houden met de bijzondere omstandigheden van wonen op het water, zoals:

• stabiliteit van de woning;
• toegang vanaf de kade of steiger;
• veiligheid bij het water;
• privacy ten opzichte van buren, wandelaars of boten;
• zon, wind en uitzicht;
• duurzaamheid en energiegebruik;
• beperkte ruimte;
• materiaalgebruik dat geschikt is voor een natte omgeving.

De locatie voor dit project is een plek aan of op het water. Jullie ontwerp moet passen binnen deze omgeving en bijdragen aan een toekomstbestendige en duurzame woonomgeving.

Locatie: Nassauhaven, Rotterdam

Jullie ontwerpen een nieuwe drijvende woning voor een fictieve uitbreiding van de bestaande drijvende woonstraat in de Nassauhaven in Rotterdam. Hier liggen al echte drijvende woningen: de Havenlofts. Deze woningen drijven op pontons en bewegen mee met eb en vloed.

De drijvende woonstraat in de Nassauhaven in Rotterdam.

Ontwerpen voor deze locatie

De nieuwe woning moet passen bij deze bijzondere plek. Houd rekening met de bestaande bebouwing, de kade, het getij, het uitzicht, de zon, de wind, privacy en een veilige verbinding met de wal.

4. Opdracht

Ontwerp een drijvende woning voor een gezin met twee kinderen. De woning moet geschikt zijn om comfortabel, veilig en duurzaam op het water te wonen. Het ontwerp moet functioneel, aantrekkelijk en passend zijn voor de gekozen locatie aan of op het water.

Ontwerpvraag

Hoe ontwerp je een comfortabele, veilige en duurzame woning die blijft drijven en goed past bij de Nassauhaven?

Als eindresultaat vraagt de opdrachtgever:

• een 3D-model waar de opdrachtgever in VR doorheen kan lopen;
• een presentatiemaquette op schaal 1:50;
• een duidelijke onderbouwing van jullie ontwerpkeuzes.

Bij het ontwerp houden jullie rekening met de gewone woonbehoeften van een gezin én met de extra uitdagingen van drijvend wonen. Denk dus niet alleen na over de indeling van de ruimtes, maar ook over stabiliteit, toegang, veiligheid, duurzaamheid, materiaalgebruik en de relatie met het water.

Programma van Eisen en Wensen

Dit programma geeft weer wat er in de drijvende woning moet komen. De exacte technische oplossing voor het drijflichaam, de verankering, de toegang en de installaties moeten jullie zelf onderzoeken en passend maken bij jullie ontwerp.

Ruimte of onderdeel	Oppervlakte	Aandachtspunten
Woonkamer	25–35 m²	Ruim en licht, uitzicht op het water, voldoende ruimte voor zithoek en eethoek.
Keuken	10–15 m²	Praktische indeling, voldoende werk- en opbergruimte, verbinding met woonkamer.
Ouderslaapkamer	12–15 m²	Rustige ligging, ruimte voor tweepersoonsbed en kastruimte.
Kinderslaapkamer 1	10–12 m²	Ruimte voor bed, bureau en opbergruimte.
Kinderslaapkamer 2	10–12 m²	Ruimte voor bed, bureau en opbergruimte.
Badkamer	6–10 m²	Douche en/of bad, wastafel, ventilatie en slimme indeling.
Toilet	2–3 m²	Apart van badkamer, goed bereikbaar.
Hal/entree	6–8 m²	Veilige toegang vanaf steiger of kade, ruimte voor jassen en schoenen.
Berging/technische ruimte	4–8 m²	Opslag, installaties, eventueel accu’s, warmtepomp of waterzuivering.
Buitenruimte/terras	Zelf te bepalen	Veilige buitenruimte aan het water, plek om te zitten, spelen en ontspannen.
Drijfconstructie	Zelf te bepalen	De woning moet stabiel blijven drijven en geschikt zijn voor wisselende waterstanden.
Toegang	Zelf te bepalen	Veilige looproute vanaf de kant, bijvoorbeeld via steiger, brug of loopplank.
Veiligheid rondom water	Zelf te bepalen	Denk aan relingen, hoogteverschillen, kinderen, verlichting en gladheid.
Duurzame voorzieningen	Zelf te bepalen	Bijvoorbeeld zonnepanelen, regenwateropvang, groene gevel/dak, isolatie of natuurlijke ventilatie.

Ontwerpproces

Stap 1: Oriënteren

In deze fase leggen jullie de basis van wat jullie gaan ontwerpen. Jullie beginnen met het begrijpen van de eisen van de bewoners en analyseren de waterlocatie waar de woning moet komen. Dit helpt jullie om een goede start te maken voor een ontwerp dat ruimtelijk, technisch en duurzaam klopt.

1.1 Programma van Eisen en Wensen

• Lees het Programma van Eisen en Wensen voor de drijvende woning aandachtig door.
• Bepaal welke technische onderdelen nodig zijn voor het drijven, verankeren, betreden en gebruiken van de woning.
• Werk het programma eventueel verder uit met eigen ideeën over waterveiligheid, duurzaamheid, comfort, privacy en buitenruimte.

1.2 Collage van referentieprojecten

• Zoek bestaande drijvende woningen, woonboten, waterwoningen en andere architectuurprojecten die jullie inspireren. Tip: gebruik Pinterest en architectuurwebsites zoals ArchDaily.com.
• Maak een collage met drijvende woningen, steigers, terrassen, gevels, interieurs, drijfconstructies en architectonische details. Geef aan wat jullie aanspreekt.

1.3 Locatieanalyse

Maak een tekening of overzicht van de plek waar jullie drijvende woning komt te liggen. Gebruik foto’s, afbeeldingen, kaarten en schetsen en beantwoord de volgende vragen:

• Waar ligt het water ten opzichte van wegen, fietspaden en wandelroutes?
• Hoe kom je veilig bij de woning vanaf de kant?
• Is er ruimte voor een steiger, loopbrug of aanlegplek?
• Hoe is de zoninval op verschillende momenten van de dag?
• Uit welke richting komt de meeste wind?
• Wat is het mooiste uitzicht vanaf de woning?
• Waar is juist inkijk of geluidsoverlast?
• Zijn er bomen, kades, bruggen, boten of gebouwen in de omgeving?
• Hoe past jullie woning bij de sfeer van de omgeving?
• Wat willen jullie juist benutten van de locatie?
• Welke risico’s zijn er door het water?

1.4 Technisch onderzoek: hoe blijft een woning drijven?

Een drijvende woning moet niet alleen mooi en praktisch zijn, maar ook veilig blijven drijven. Onderzoek daarom hoe een drijvende woning werkt en welke technische oplossingen daarvoor nodig zijn.

Onderzoek in ieder geval:

• Drijven – wet van Archimedes: waarom blijft een zware woning toch drijven? Leg in je eigen woorden uit hoe de opwaartse kracht werkt en wat het verplaatsen van water hiermee te maken heeft.
• Drijfconstructie: welke soorten drijflichamen worden gebruikt bij echte drijvende woningen, bijvoorbeeld een betonnen bak of ponton? Welke oplossing past bij jullie ontwerp?
• Stabiliteit: waardoor kan een drijvende woning scheef gaan liggen of kantelen? Onderzoek welke invloed de breedte van het drijflichaam en de verdeling van het gewicht hebben.
• Verankering: hoe zorg je ervoor dat de woning op dezelfde plek blijft liggen, maar wel omhoog en omlaag kan bewegen met het water? En wat doe je wanneer er door droogte geen water is?
• Toegang: hoe blijft de verbinding tussen de woning en de kade veilig wanneer de waterstand verandert?

Wet van Archimedes

Een drijvend voorwerp verdringt een hoeveelheid water met hetzelfde gewicht als het voorwerp zelf. Gebruik dit principe bij het onderzoeken en uitleggen van het drijven.

Resultaat van het technisch onderzoek

Gebruik afbeeldingen en voorbeelden van bestaande drijvende woningen. Vat jullie belangrijkste conclusies samen in een technische schets waarop minimaal het drijflichaam, de waterlijn, de verankering en de toegang vanaf de kant zichtbaar zijn.

Stap 2: Schetsontwerp

In deze fase maken jullie de eerste ideeën voor de drijvende woning. Jullie onderzoeken verschillende vormen, indelingen en manieren waarop de woning op het water ligt.

• Maak vlekkenplannen voor de indeling van de ruimtes.
• Maak minimaal drie verschillende schetsontwerpen.
• Onderzoek hoe de woning stabiel kan blijven drijven.
• Maak massastudies met schuim of karton om verschillende vormen te verkennen.
• Gebruik eventueel PromeAI om jullie massastudies om te zetten naar ideeën voor drijvende woningen.

Stap 3: Voorlopig ontwerp

In deze fase werken jullie in het team elk een schetsontwerp verder uit. Jullie maken duidelijk hoe de drijvende woning eruit komt te zien, hoe de ruimtes zijn ingedeeld en hoe de woning op het water ligt.

Tussenproducten:

• plattegronden in Floorplanner.com;
• gevelaanzichten in SketchUp;
• een eenvoudige doorsnede of schets van de drijvende constructie;
• een uitwerking van de toegang vanaf de kant, bijvoorbeeld met een steiger, brug of loopplank;
• een korte toelichting op veiligheid, stabiliteit, uitzicht, privacy en duurzaamheid.

Jullie presenteren het voorlopig ontwerp aan de opdrachtgever. Op basis van de feedback kiezen jullie één ontwerp dat jullie verder uitwerken tot het definitieve ontwerp.

Stap 4: Definitief ontwerp

In deze fase maken jullie het ontwerp helemaal af. Jullie voegen alle details toe, zoals materialen, interieur, watercontext en techniek, en zorgen dat alles klaar is voor de presentatie.

• Werk het SketchUp-model verder uit. Voeg details toe zoals ramen, deuren, materialen, steiger, terras, relingen en zichtbare technische onderdelen. Voeg ook interieurdetails toe, zoals meubels, verlichting en decoratie.
• Maak het SketchUp-model geschikt voor een VR-rondleiding. Test de ervaring en zorg dat het model soepel navigeerbaar is, ook bij de overgang van oever of steiger naar woning.
• Maak een maquette op schaal 1:50. Laat daarin ook water, oever/steiger en het drijvende karakter van de woning zien.

Voorbeelden van architectuurmaquettes.

Stap 5: Presentatie

In deze laatste fase presenteren jullie het definitief ontwerp aan jullie klasgenoten en de opdrachtgever. Leg duidelijk en overtuigend uit wat jullie hebben gemaakt en waarom jullie bepaalde keuzes hebben gemaakt. De presentatie wordt ondersteund door PowerPointslides, een VR-ervaring en de maquette en mag maximaal vijf minuten duren.

Planning

Week	Les 1	Les 2	Les 3
36	—	—	Intro leerjaar 2 en SketchUp-workshop
37	SketchUp-workshop	SketchUp-workshop	Introductie project met opdrachtgever en oriëntatie
38	Uitleg schetsontwerp; massastudies en vlekkenplannen	Massastudies en vlekkenplannen	Massastudies en vlekkenplannen
39	Uitleg voorlopig ontwerp; plattegronden, gevelaanzichten en doorsnede	Plattegronden, gevelaanzichten en doorsnede	Plattegronden, gevelaanzichten en doorsnede; tussenpresentatie voorbereiden
40	Tussenpresentatie; voorlopige ontwerpen presenteren	SketchUp-model uitwerken en feedback bespreken	Definitief ontwerp afronden en feedback verwerken
41	Start schaalmodel (1:50), water en steiger	Maquette uitwerken	Maquette uitwerken
42	Activiteitenweek
43	Herfstvakantie
44	—	Maquette uitwerken	Maquette uitwerken en feedback bespreken
45	Maquette uitwerken	Maquette uitwerken	Maquette afronden en presentatie voorbereiden
46	Presentatie oefenen en verbeteren	Eindpresentatie aan klas en opdrachtgever	Reflecteren op proces en feedback

Beoordeling

Criterium	Onvoldoende	Matig	Voldoende	Goed	Uitstekend
Programma van Eisen en Wensen	Ontbreekt of is zeer onvolledig.	Basisbehoeften zijn ingevuld, maar details over wonen op het water missen.	Redelijk gedetailleerd; enkele belangrijke aspecten missen.	Vrijwel compleet; enkele kleine details missen.	Zeer volledig, met aandacht voor wonen, waterveiligheid, techniek, duurzaamheid en locatie.
Referentieprojecten	Ontbreekt of bevat zeer weinig voorbeelden.	Enkele voorbeelden met weinig variatie of relevantie.	Minimaal vijf relevante voorbeelden.	Meer dan acht relevante en goed toegelichte voorbeelden.	Meer dan tien zeer relevante, diverse en uitstekend toegelichte voorbeelden.
Waterlocatieanalyse	Ontbreekt of is zeer beperkt.	Behandelt enkele basisvragen maar mist diepgang.	Behandelt de meeste aspecten; tekening is wat slordig.	Zeer gedetailleerd met een nette, duidelijke tekening.	Zeer uitgebreid en gedetailleerd met een bijzonder verzorgde tekening.
Schetsontwerpen	Ontbreken of zijn zeer beperkt.	Weinig variatie in vorm, drijfconcept of relatie met water.	Goede variatie met aandacht voor waterlijn en toegang.	Veel variatie en detail, inclusief verschillende oplossingen.	Uitzonderlijk gevarieerd, gedetailleerd, creatief en origineel.
Voorlopig ontwerp	Ontbreekt of is zeer beperkt.	Basisplattegronden met weinig watercontext, gevels of doorsnede.	Redelijk gedetailleerd met een eerste aanduiding van waterlijn of steiger.	Zeer gedetailleerde plattegronden, gevels en doorsnede met waterlijn.	Uiterst gedetailleerd, inclusief waterlijn en toegang.
Creativiteit definitief ontwerp	Weinig originaliteit.	Enige originaliteit.	Creatief en visueel aantrekkelijk.	Zeer creatief en innovatief.	Uitzonderlijk creatief.
Indeling definitief ontwerp	Ondersteunt behoeften of watercontext niet goed.	Basisindeling; relatie met water, toegang of techniek kan beter.	Functioneel en bruikbaar in relatie tot het water.	Uitstekend passend bij bewoners, toegang, watercontext en techniek.	Overtuigend passend bij bewoners, stabiliteit, toegang, watercontext en duurzaamheid.
Uitwerking in SketchUp	Weinig detail; materialen, interieur, watercontext en techniek zijn beperkt zichtbaar.	Basisuitwerking met enkele details.	Gedetailleerd met gevels, materialen, interieur en wateromgeving.	Zeer gedetailleerd en realistisch, met duidelijke buitenruimte en toegang.	Professioneel uitgewerkt model van woning, interieur, water, steiger en omgeving.
Maquette	Ontbreekt of is zeer eenvoudig.	Basismaquette met weinig detail en relatie met water.	Woning en water zijn redelijk gedetailleerd zichtbaar.	Woning, water, toegang en buitenruimte zijn zeer gedetailleerd.	Professionele en overtuigende uitwerking van woning, water, omgeving, toegang en details.
Presentatie	Zeer onduidelijk en onsamenhangend.	Basisstructuur, maar weinig duidelijk of overtuigend.	Redelijk gestructureerd; ontwerpkeuzes worden voldoende uitgelegd.	Zeer duidelijk, met goede slides en overtuigende toelichting.	Uiterst overtuigend, met sterk verhaal, taakverdeling, visuals, VR/maquette en onderbouwing.